środa, 7 grudnia 2011

FILIPIŃSKIE KINO GROZY Cz. 1: Diabły i aswangi



Film jest jedną z najbardziej popularnych form rozrywki Filipińczyków. Filipińskie kino to także ogromny przemysł, zatrudniający dwieście sześćdziesiąt tysięcy osób i generujący rocznie około pół biliona PHP (filipińskich peso) (1). W latach 50. produkowano nawet do trzystu pięćdziesięciu filmów rocznie, by 2007 r. liczba filmów spadła do trzydziestu w ciągu roku (2). Zmniejszenie produkcji jest skutkiem recesji z połowy lat 90., która dotkliwie dotknęła kraje azjatyckie, lecz także efektem ogromnej popularności telewizji oraz zagranicznych produkcji (głownie amerykańskich). Na szczęście rozwój technologii pozwalającej tanio kręcić filmy sprawił, że coraz  więcej słychać o kinie niezależnym i eksperymentalnym. Rząd pracuje również nad ustawami, które mają wesprzeć rodzimy przemysł filmowy (3).

Horror na tle całości kina filipińskiego nie prezentuje się nadzwyczajnie. Choć pod względem ilości produkowanych filmów z tego gatunku Filipińczycy ustępują jedynie Japończykom (tylko w 2009 r. na ekranach kin pojawiło się osiem premierowych horrorów), to pod względem jakości są to produkcje wybitnie komercyjne, w większości reprezentujące kino klasy B, a czasem nawet i z dalszych liter alfabetu. Wiele jednak z tych pozycji zyskało status dzieł kultowych i wiele z nich warto poznać bliżej.


Chronologicznie pierwszym horrorem był zrealizowany w 1931 r. niemy horror, „Ang Multo sa Libingan” a wyreżyserował go José Padilla, Jr, znany aktor oraz uznany bokser, który brał udział w dwóch przedwojennych olimpiadach (4). Niestety w przypadku większości filipińskich filmów grozy, zwłaszcza z lat przedwojennych, jak też 50. i 60. istnieje niewiele dostępnych danych. Z brakiem istotnych informacji mamy także do czynienia w przypadku „Satanas” (1932). Wiadomo o tym filmie niewiele więcej ponadto, że w obrazie tym zadebiutowała Rosa del Rosario, gwiazda filipińskiego kina z lat 60. znana najbardziej z roli Darny, komiksowej superheroski oraz, że w filmie pojawia się wątek satanistyczny. Szatan, paktowanie z diabłem, demony i opętanie stały się jedynym z ulubionych tematów wczesnych horrorów. Wątki demoniczne były obecne m.in. w „Kamay ni Satans” z 1950 r. w reżyserii Gerardo De Leona, w horrorach Mauro Gia Samonte - “Anak ng demonyo” (1989) czy w “Huwag mong buhayin ang bangkay” (1989), a także w filmach innych reżyserów. Jedną z klasycznych fabuł nurtu „demonicznego” przedstawia  pochodzący z 1977 r. film Celso Ad. Castillo, „Maligno!”. Historia zaprezentowana w filmie przypomina tę ze słynnego „Dziecka Rosemary”: pewna dziennikarka zostaje zapłodniona przez Szatana. Kobieta rodzi dziewczynkę, poznaje przystojnego mężczyznę, stara ułożyć sobie życie. Lecz wyznawcy kultu szatana nie zamierzają pozostawić kobiety, ot tak sobie. Polują na jej córkę, a młoda matka zmuszona jest walczyć o swoje dziecko. W tym filmie pojawiają się typowe elementy filipińskiego nurtu „demonicznego”: szatan, opętanie, egzorcyzmy, tajemne rytuały i symbole religijne. 


Popularnym nurtem w filipińskim kinie grozy są także horrory, który czerpią z bogatego miejscowego folkloru. Takim obrazem był jeden z pierwszych filipińskich horrorów nakręcony w całości w języku tagalog, „The Witch” („Ang Aswang”, 1933, reż. George Musser). Bohaterem tego filmu był aswang (czyli “pies”, lecz także “zły duch”) (5), filipińska odmiana wampira spokrewniona z indonezyjskim kuntilanakiem i malajskim pontianakiem i równie jak ona popularna wśród filmowców. Nie licząc filmu z 1933 r. horrorów z nazwą tej legendarnej postaci w tytule zrealizowano jeszcze osiem; w tym jeden filipińsko-kanadyjski pseudodokument z 2008 r., „Aswang: A Journey Into Myth” (reż. Jordan Clark) oraz jego sequel, również w reżyserii Clarka, „The Aswang Phenomenon” (2009). Oczywiście, filmów mniej lub bardziej bezpośrednio nawiązujących do tej mitycznej postaci jest znacznie więcej. Choćby „Impaktita” (reż. Peque Gallaga, 1989), w którym młoda bohaterka wiedzie szczęśliwe życie u boku kochającej rodziny, ma nawet chłopaka, lecz każdej nocy prześladują ją koszmary o aswangu, który składa dziewczynie nocne wizyty. Wkrótce na jaw wychodzi mroczna tajemnica. Bohaterka została adoptowana, po tym jak ojciec dziewczyny próbował ją zabić. Jej prawdziwa rodzina dotknięta jest bowiem klątwą aswanga. Każda kobieta z rodu bohaterki po ukończeniu osiemnastu lat przemienia się w głodnego krwi wampira.


Inną popularną postacią z lokalnych legend jest manananggal, będący filipińskim odpowiednikiem malajskiego penanggalana. Postać tego upiora znajdziemy m.in. w komediowym horrorze,  „Manananggal vs. Mangkukulam” (reż. Consuelo P. Ostrio, 1960) (6) oraz w„Manananggal in Manila” (reż. Mario O'Hara, 1997). Z kolei w„Tianaku” (reż. Peque Gallaga i Lore Reyes, 1953) pojawia się zły duch dziecka, zwany tinyanak (7). Filmów z tym dziecięcym upiorem zrealizowano w sumie cztery, najnowszy miał premierę  w 2007 r.,  ”Tinyanaks” (reż. Mark Reyes). Fabuła filmu koncentruje się wokół grupki uczniów, którzy w opuszczonym domu prześladowani są przez dziecięcego demona. Interesującym horrorem, wplatającym w fabułę nawiązania do rodzimego horroru jest  „The Inheritance” („Ang Pamana”, reż. Romeo Candido, 2006). Jest to pierwszy filipiński horror zrealizowany w koprodukcji z Kanada. Pojawiają się w nim obok aswanga i manananggala, także duwende (skrzaty) oraz kapre (olbrzymy).


Do grupy horrorów korzystających z rodzimego folkloru można zaliczyć także „The Wedding Curse” („Sukob”, 2006) w reżyserii Chito Roño z udziałem dwóch pięknych aktorek i wielkich gwiazd filipińskiego kina, Kris Aquino (8) oraz Claudine Barretto. Intryga w filmie zbudowana została wokół przesądów Filipińczyków odnośnie wesela. Mieszkańcy Filipin wierzą, że nie powinno brać się ślubu w tym samym roku, w którym ktoś z najbliższej rodziny już się pobrał lub zmarł. Można bowiem w ten sposób ściągnąć na nowożeńców nieszczęście. Sandy oraz Dale, bohaterowie horroru, przekonują się o tym osobiście. Wkrótce po ich weselu zaczynają w tajemniczych okolicznościach ginąć weselni goście. Ich ciała znikają a na miejscu zdarzenia Sandy dostrzega zjawę w ślubnej sukni. Jak się okazuje w czasie kiedy dziewczyna brała ślub, jej siostra, Diana również wychodziła za mąż. Obie kobiety, na skutek nieodpowiedzialnego zachowania ich ojca, nie wiedziały o sobie, nieświadomie ściągając na siebie „weselną klątwę”. Warto dodać, że konwencjonalizm całej historii nie zniechęcił widzów i aż do 2009 r. obraz Roño z wynikiem stu osiemdziesięciu sześciu milionów filipińskich peso dzierżył rekord w kategorii „najbardziej kasowy film”.


PRZYPISY

1) Por. Rene Martel, Tax Deal for Movie Industry, The Manila Times Internet Edition. Styczeń 29, 2008. 1PHP=0.02 USD

2) Por. Jonh Grafilo, Cannes Entry Puts Spotlight on Philippine Indie Films,  Top News Light Reading. Maj 06, 2008.

3) Senate Bill No.4 - Revival of the Philippine Movie Industry. Senator Jinngoy Estrada Official Website – dostęp 04.09.09.

4) Istnieje sprzeczności co do daty realizacji tego filmu. Jeśli prawdą jest, że „Ang Multo sa Libingan” został zrealizowany w 1931 r., to pierwszym horrorem w dziejach kina grozy z FilipIn jest „Ang Manananggal (The Viscera Sucker) z 1927 r.

5) Na filipińskich wyspach żyje ok. 50 grup etnicznych, dlatego też w zależności od miejsca aswang różnie jest opisywany. Najczęściej przedstawia się go jako kobietę, która zmarła tragiczną śmiercią albo podczas porodu. Aswang posiada zdolność transformacji i najchętniej atakuje mężczyzn oraz małe dzieci, z pomocą długiego ostrego języka, wypijając ich krew lub wysysając życiową energię. Wampir, często pod postacią ptaków, podróżuje szukając osób śpiących albo chorych, czyli kogoś, kto nie jest w stanie się bronić. Zamieszkuje przeważnie w gałęziach wysokich drzew lub w rynnach domów. W niektórych regionach Filipin specyficzny gatunek ptaków zwanych tik tik (lub wak wak) uważany jest za odmianę aswanaga.
Bob Curran, Vampires: A Field Guide To The Creatures That Stalk The Night, s. 36-37.

6) W filmie tym pojawia się także jeszcze jedna postać wywodzą się z folkloru – mangkukulam. Tym mianem  określa się wiedźmy lub czarowników, którzy z pomocą zaklęć oraz specjalnej laleczki voo doo, pragną wyrządzić komuś krzywdę.
Por. Francisco, S.J Demetrio, Encyclopedia of Philippine Folk Beliefs and Customs., Cagayan de Oro City, Xavier University, 1991.

7) Istnieje wiele opowieści o tinyanaku. Wszystkie zgadzają się co do tego, że jest  to dusza dziecka, które zmarło zanim zostało ochrzczone. Demon doskonale imituje zwyczajne dziecko, po to by zwabić w pułapkę ofiarę. Gdy ofiara jest blisko tinyanak zamienia się w małego potwora.
Neal Cruz, Philippine Mythological Monsters, Philippine Daily Inquirer Internet, 31.10.2008 – dostęp 10.09.09

8) Kris Auqino jest córką Corazon Aquino, prezydent Filipin w latach 1986-1992.

Brak komentarzy :

Publikowanie komentarza